สาระดนตรี

          3. การแสดงนาฏศิลป์พื้นเมืองภาคตะวันออกเฉียงเหนือ          การแสดงมีหลายชนิดแตกต่างกันไปตามวัธนธรรมท้องถิ่น โดยหลักใหญ่แล้วภาคตะวันออกเฉียงเหนือจะแบ่งกลุ่มวัฒนธรรมออกเป็น 3 กลุ่มวัฒนธรรม คือ 1.กลุ่มวัฒนธรรมหมอลำ ได้แก่จังหวัด ร้อยเอ็ด มหาสารคาม  กาฬสินธ์  ขอนแก่น  อุดรธานี  หนองบัวลำภู เลย หนองคาย ชัยภูมิ  นครพนม  บึงกาฬ  มุกดาหาร  ยโสธร  อำนาจเจริญ   อุบลราชธานี  ซึ่งจะเป็นหมอลำในทำนองหรือสังวาสต่างๆ  เช่น ลำกลอน  ลำหมู่ ทำนองขอนแก่น  ลำหมู่ทำนองสารคาม  ลำหมู่ทำนองกาฬสินธ์  ลำหมู่ทำนองอุบล  ลำหมู่ทำนองลำเพลิน  ลำผีฟ้า  ลำภูไท  ลำตังหวาย  ลำผญา  เป็นต้น และในกลุ่มนี้ก็จะมีการละเล่นอื่นๆอีก เช่น เซิ้งบั้งไฟ  เซิ้งสวิง  เซิ้งกระติบข้าว  เซิ้งแหย่ไข่มดแดง เซิ้งโปงลาง  ฟ้อนตังหวาย  ฟ้อนโหวด  รำภูไทสามเผ่า รำแพรวากาฬสินธ์  ฟ้อนลำเพลิน เป็นต้น  ซึ่งการละเล่นเหล่าจะบรรเลงโดยวงดนตรีพื...

        การแสดงนาฏศิลป์พื้นเมือง เป็นการแสดงที่เน้นความเป็นเอกลักษณ์เฉพาะถิ่น  ท่ารำ  เพลงร้องและดนตรีได้รับการสั่งสมสืบทอดกันมาจากบรรพบุรุษ   ซึ่งคิดประดิษฐ์ท่ารำขึ้นจากพื้นฐานความเป็นอยู่ของชาวบ้าน  การแต่งกายจะแต่งตามลักษณะของท้องถิ่น         สังคมชาวบ้าน  เป็นสังคมเกษตรกรรมอาศัยธรรมชาติเลี้ยงชีพ    จึงมีพิธีกรรมการละเล่นเพื่อขอพรให้พืชผลอุดมสมบูรณ์  สะท้อนออกมาเป็นศิลปะพื้นบ้าน  เช่น ภาคเหนือ ลักษณะการแสดงจะเชื่องช้า  ได้แก่ ฟ้อนต่างๆ ภาคกลางจะเน้นที่ลำนำการขับกลอน  ภาคตะวันออกเฉียงเหนือจะมีจังหวะคึกคัก   กระฉับกระเฉง  แสดงออกให้เห็นความสนุกสนานร่าเริง   ภาคใต้จะเน้นที่จังหวะเป็นสำคัญ เป็นต้น      การแสดงพื้นเมืองของไทยแต่ละท้องถิ่น  จะสะท้อนให้เห็นศิลปะ  วัฒนธรรม  ประเพณี  เอกลักษณ์ประจำท้องถิ่น  ตลอดจนจิตวิญญาณของชาวบ้านในแต่ละท้องถิ่นมีลักษณะอย่างไร   ดังนั้น  การแสดงพื้นเมืองแต่ละภาค  จึงมีลีลาการ...

    สมัยรัตนโกสินทร์     ในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น ตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 1 จนถึงรัชกาลที่ 4 การแสดงนาฏศิลป์มีวิวัฒนาการออกมาในรูปโขน ละคร โดยมีองค์พระมหากษัตริย์เป็นองค์อุปถัมภ์และได้มีการรวบรวมข้อมูลไว้เป็นลายลักษณ์อักษร เพื่อใช้ประโยชน์ในการอ้างอิง      สมัยรัตนโกสินทร์ตอนปลาย  ตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 5 จนถึงปัจจุบัน ด้วยเหตุที่วัฒนธรรมตะวันตกหลั่งไหลมาสู่ทวีปเอเชีย ลักษณะการแสดงละครไทยก็เปลี่ยนแปลงไปตามวิถีชีวิตของคนไทยในแต่ละสมัย  มีการนำเทคโนโลยีเข้ามาผสมผสานกับการแสดง  รวมทั้งเกิดมีหน่วยงานและสถาบันการศึกษาแห่งชาติ คือ วิทยาลัยนาฏศิลป์  กรมศิลปากร ที่ทำหน้าที่โดยตรงในการอนุรักษ์เผยแพร่ศิลปะสาขานี้  ผลิตศิลปินและครูนาฏศิลป์  โขน ละคร ดนตรี ปี่พาทย์         1.สมัยรัชกาลที่ 1    พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช โปรดเกล้าฯให้รวบรวมตำราฟ้อนรำ พัฒนาโขนในรูปแบบละครใน  และได้ไปเผยแพร่การแสดงที่ประเทศกัมพูชา       2.สมัยรัชกาลที่ 2   ศิลปะการละครในสมัยพระบาทสมเด็จพร...

  1.ความเป็นมาของละครไทย ละครไทย   มีคุณค่ามากในฐานะที่เป็นที่รวมศิลปะสาขาต่างๆ  โดยเฉพาะศิลปะแขนงวิจิตรศิลป์และประณีตศิลป์  ซึ่งเป็นศิลปะแห่งความงาม  ที่มุ่งหมายเพื่อสนองความต้องการทางอารมณ์  สติ ปัญญา ก่อให้เกิดอารมณ์และสะเทือนใจ  ซึ่งแนวทางในการศึกษาละครไทยประเภทละครรำ  ผู้เรียนต้องเข้าใจบทบัญญัติของการแสดงแต่ละประเภท  ตลอดจนขนบธรรมเนียม  คติความเชื่อการบูชาเทพเจ้า ครู ผี ในการละครไว้ด้วย     จากหลักฐานที่ปรากฏในศิลาจารึก  ภาพเขียน  ภาพจำหลักในโบราณสถาน ภาพถ่าย  ตำราและเอกสารสิ่งพิมพ์ต่างๆ  สรุปได้ว่า  ทุกชาติทุกภาษามีการละครมาตั้งแต่สมัยดึกดำบรรพ์คู่กับมนุษยชาติ  ชนชาติไทยเป็นชนชาติที่มีอารยธรรม  ขนบธรรมเนียมประเพณีมาแต่โบราณ  ซึ่งมีตำนานที่แสดงถึงประวัติความเป็นมาของการละครไทยเกี่ยวกับละครรำ ทั้งที่เป็นละครพื้นบ้านและละครของราชสำนักบันทึกไว้      ตามตำราหลักฐานทางประวัติศาสตร์พบว่า  ละครไทยมีมาตั้งแต่ครั้งสมัยโบราณแล้ว  โดยคนไทยมีนิทานเรื่องมโนราห์ ...

            นาฏศิลป์ไทยเป็นศิลปะการแสดงประจำชาติ เป็นสมบัติของชาติที่มีคุณค่าสูง เป็นทรัพย์สินทางปัญญาที่บรรพบุรุษได้สร้างสรรค์ไว้และได้รับการถ่ายทอดสืบต่อกันมาอย่างต่อเนื่อง ทั้งยังเป็นแบบแผนที่ยึดถือปฏิบัติแสดงถึงความเป็นเอกลักษณ์ของชาติ สืบทอดตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน การแสดงนาฏศิลป์เป็นการแสดงที่ใช้ท่ารำประกอบ เพื่อสื่อให้ผู้ชมเข้าใจเรื่องราวของการแสดง ให้ได้รับความเพลิดเพลินมีความสุขที่ได้ชมได้ฟัง เป็นการแสดงที่มีความวิจิตรงดงามมีลีลาอ่อนช้อยตามแบบอย่างไทย ทำให้เป็นที่ชื่นชอบของผู้ชม ความประณีตงดงามในศิลปวัฒนธรรมแขนงนี้ คนไทยทุกคนควรจะตระหนัก เห็นคุณค่า ร่วมกันอนุรักษ์ สืบทอดสืบสานและร่วมส่งเสริม เพื่อให้ศิลปะการแสดงนาฏศิลป์ไทยคงอยู่คู่ชาติไทยตลอดไป       ความหมายของ “นาฏศิลป์ไทย” คำว่า “นาฏศิลป์” ตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2525 มีความหมายว่า ศิลปะแห่งการละคร หรือการฟ้อนรำ        ประทิน พวงสำลี (2541, 1) กล่าวไว้ว่า นาฏศิลป์ หมายถึง การร้องรำทำเพลง การให้ความบันเทิงใจอันร่วมด้วยความโน้มเอียงของอารมณ์และความรู...

 หน่วยการเรียนรู้ที่ ๑  นาฏยวิเคราะห์ คุณค่าและประโยชน์ของนาฏศิลป์ ใบงาน เรื่องคุณค่าแลัประโยชน์ของนาฏศิลป์ ประวัติความเป็นมาของนาฏศิลป์ไทย ความเป็นมาและวิวัฒนาการของละครไทย (สมัยสุโขทัย สมัยอยุธยา สมัยธนบุรี) ประวัติความเป็นมาของละครไทย สมัยรัตนโกสินทร์ ใบงาน เรื่อง ประวัติความเป็นมาของนาฏศิลป์และละครไทย หน่วยการเรียนรู้ที่ ๒ นาฏยรูปแบบการแสดง ประเภทของนาฏศิลป์ไทย ใบงาน เรื่อง ประเภทนาฏศิลป์ไทย การแสดงนาฏศิลป์พื้นเมืองของไทยในแต่ละท้องถิ่น (ภาคเหนือและภาคกลาง) การแสดงนาฏศิลป์พื้นเมืองของไทยในแต่ละท้องถิ่น (ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และ ภาคใต้) ใบงาน เรื่องการแสดงนาฏศิลป์พื้นเมือง บุคคลสำคัญในวงการนาฏศิลป์ ใบงาน เรื่องบุคคลสำคัญในวงการนาฏศิลป์ หน่วยการเรียนรู้ที่ 3 นาฏยวิจารณ์ หลักการชมการแสดงนาฏศิลป์และละคร หลักการวิจารณ์การแสดงนาฏศิลป์และละคร หลักการประเมินคุณภาพของการแสดงนาฏศิลป์และละคร ใบงาน เรื่องนาฏยวิจารณ์

      นาฏศิลป์   สะท้อนให้เห็นสภาพบ้านเมืองที่มีความงดงาม  ประณีต  เพียบพร้อมไปด้วยขนบธรรมเนียม ประเพณี  ตลอดจนวัฒนธรรมที่ยึดถือปฏิบัติกันมาแต่ละยุคสมัย  นาฏศิลป์ไทยให้ทั้งความสนึกสนาน  เบิกบานใจ ให้ความรู้ทั้งในมิติตของประวัติศาสตร์และสุนทรียศาสตร์       นอกจากนี้ นาฏศิลป์ไทยยังเป็นศาสตร์ที่แสดงให้เห็นภูมิปัญญาของปรมาจารย์ทางด้านนาฏศิลป์และดนตรีไทย นับว่าเป็นศิลปะคู่บ้านคู่เมือง  เป็นเครื่องหมายแสดงความเป็นชาติที่มีมรดกทางวัฒนธรรม  จารีตประเพณีสืบต่อๆ กันมาจนปัจจุบัน ให้เยาวชนรุ่นหลังได้ศึกษา นับว่าเป็นสิ่งที่น่าภาคภูมิใจเป็นอย่างยิ่ง           ๑. คุณค่านาฏศิลป์ไทย            นาฏศิลป์ไทยมีคุณค่าในฐานะทื่เป็นที่ร่วมของศิลปะหลายแขนง ปลูกฝังจริยธรรมและเป็นเอกลักษณ์ของชาติที่แสดงถึงความเป็นอารยประเทศ  อาทิ ศิลปะแขนงวิจิตรศิลป์หรือ ประณีตศิลป์  เป็นศิลปะแห่งความงามที่มุ่งหมายเพื่อสนองความต้องการทางสติปัญญา  อารมณ์ ก่อให้เกิดความสะเทือนใจ หรือมุ่งแส...